Evropska ekonomija je 2025. godine zvanično ušla u doba veštačke inteligencije – sa 19,95% kompanija koje su u njoj učestvovale. Drugim rečima, četiri od pet firmi i dalje posmatraju revoluciju sa strane. Problem nije u tome što veštačka inteligencija nije dostupna. Problem je u tome što se ponaša kao i svaka prethodna evropska tranzicija: brza za najveće, spora za najmanje i strukturno neudobna za sve ostale.
Širenje veštačke inteligencije u poslovanju EU podržava poznata lista obećanja – efikasnija industrija, čistiji transport, jeftinija energija i bolje donošenje odluka – i zrela tehnološka baza koja se kreće od mašinskog učenja i analize teksta do računarskog vida i autonomnih sistema. Međutim, sposobnost korišćenja ovih tehnologija mnogo manje zavisi od inovacija nego od ekonomskih kapaciteta. Velike kompanije koriste veštačku inteligenciju u 55,03% slučajeva, u poređenju sa 30,36% srednjih i samo 17% malih preduzeća. Troškovi investicija, regulatorna složenost, zaštita podataka i ekonomija obima osiguravaju da efekti veštačke inteligencije na produktivnost ostanu koncentrisani tamo gde su uvek bili – na vrhu.
Sektorska struktura govori istu priču. Veštačka inteligencija je najprisutnija u informisanju i komunikacijama (62,52%) i profesionalnim, naučnim i tehničkim uslugama (40,43%), dok je u građevinarstvu (10,79%) i aktivnostima u vezi sa nekretninama (24,82%) bliža temi konferencije nego proizvodnom alatu. Njena upotreba je uglavnom ograničena na marketing, administraciju i regrutaciju, a najveće razlike između malih i velikih firmi javljaju se u bezbednosti IKT-a, upravljanju i proizvodnim procesima. Najotkrivenija brojka nije tehnološka, već strateška: 20,68% kompanija kaže da jednostavno ne vide veštačku inteligenciju kao korisnu za svoje poslovanje. Evropa se stoga ne suočava sa nedostatkom algoritama, već sa nedostatkom poslovne transformacije.
Geografski, digitalna mapa Evrope se precrtava. Skandinavske i zemlje Beneluksa učvršćuju svoje vođstvo, dok se nekoliko južnih zemalja članica – zajedno sa Poljskom i Mađarskom – kreću u suprotnom smeru. Sve zemlje EU osim Grčke povećale su upotrebu veštačke inteligencije u poređenju sa 2024. godinom, ali broj kompanija koje je još uvek ne koriste raste i u tradicionalnim sektorima kao što su građevinarstvo i transport. Evropska tranzicija na veštačku inteligenciju je stoga manje uobičajeni skok napred, a više skup paralelnih nacionalnih eksperimenata sa veoma različitim početnim pozicijama.
Poređenje sa Srbijom čini ovu asimetriju još vidljivijom. Upotreba veštačke inteligencije u srpskim kompanijama nije samo ispod proseka EU, već ostaje na nivou susednih ekonomija. Struktura usvajanja je posebno paradoksalna: velika preduzeća zaostaju, dok srednja, a posebno mala preduzeća pokazuju nešto veću upotrebu. Ovo nije znak digitalnog dinamizma, već strukturne neravnoteže – ograničenog investicionog kapaciteta, slabe integracije u evropske lance vrednosti i nedostatka napredne organizacione transformacije.
Očekivalo se da će veštačka inteligencija postati veliki izjednačivač produktivnosti. Za sada se ponaša kao i svaki prethodni tehnološki talas u Evropi: akcelerator za one koji su već ispred i nova mera udaljenosti za one koji nisu. Pravo pitanje stoga više nije koliko kompanija koristi veštačku inteligenciju, već da li Evropa može da spreči da njena najvažnija tehnologija postane još jedan izvor ekonomske divergencije.
Izvor: EUROSTAT
Napomena: Preduzeća koja koriste barem jednu od veštačke inteligencije
In 2025, the European economy officially entered the age of artificial intelligence – with 19.95% of companies on board. In other words, four out of five firms are still watching the revolution from the sidelines. The problem is not that AI is not available. The problem is that it is behaving like every previous European transition: fast for the largest, slow for the smallest, and structurally uncomfortable for everyone else.
The spread of artificial intelligence in EU business is supported by a familiar list of promises – more efficient industry, cleaner transport, cheaper energy and better decision-making – and by a mature technological base that ranges from machine learning and text analysis to computer vision and autonomous systems. However, the ability to use these technologies depends far less on innovation than on economic capacity. Large companies use AI in 55.03% of cases, compared with 30.36% of medium-sized and only 17% of small enterprises. Investment costs, regulatory complexity, data protection and economies of scale ensure that the productivity effects of AI remain concentrated where they have always been – at the top.
The sectoral structure tells the same story. Artificial intelligence is most present in information and communication (62.52%) and professional, scientific and technical services (40.43%), while in construction (10.79%) and real-estate activities (24.82%) it remains closer to a conference topic than a production tool. Its use is largely limited to marketing, administration and recruitment, and the largest gaps between small and large firms appear in ICT security, management and production processes. The most revealing figure is not technological but strategic: 20.68% of companies say they simply do not see AI as useful for their business. Europe is therefore not facing a shortage of algorithms, but a shortage of business transformation.
Geographically, the digital map of Europe is being redrawn. Scandinavian and Benelux countries are consolidating their lead, while several southern member states – together with Poland and Hungary – are moving in the opposite direction. All EU countries except Greece increased the use of AI compared with 2024, yet the number of companies that still do not use it is also growing in traditional sectors such as construction and transport. The European AI transition is thus less a common leap forward and more a set of parallel national experiments with very different starting positions.
The comparison with Serbia makes this asymmetry even more visible. The use of artificial intelligence in Serbian companies is not only below the EU average but remains at the level of neighbouring economies. The structure of adoption is particularly paradoxical: large enterprises lag behind, while medium-sized and especially small firms show somewhat higher usage. This is not a sign of digital dynamism, but of a structural imbalance – limited investment capacity, weak integration into European value chains and a shortage of advanced organizational transformation.
Artificial intelligence was expected to become the great equalizer of productivity. For now, it is behaving like every previous technological wave in Europe: an accelerator for those who are already ahead and a new measure of distance for those who are not. The real question is therefore no longer how many companies use AI, but whether Europe can prevent its most important technology from becoming another source of economic divergence.
Source: EUROSTAT
Note: Enterprises using at least one of the AI technologies